پیش‌متن‌های میترایی در آثار هنری مسیحیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری هنر اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران.

2 استاد دانشکده ی هنرهای صناعی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

مقاله ی حاضر بر آن است تا با رویکردی بینامتنی به روابط آثار تجسمیِ آئین میترائی و مسیحیت بپردازد. به این منظور نمونه های تصویری شامل هشت مضمون تولد، قداست آب و غسل تعمید، شمایل مادر و فرزند، شام آخر، عروج و رستاخیز، قداست رنگ سرخ، حواریون و چلیپا از هر دو دین انتخاب شد و با رویکرد بینامتنی به تشریح روابط آنها پرداخته شد. بینامتنیت نظریه ای ادبی- هنری است که معتقد است هیچ متنی بدون پیش متن نیست. این نظریه متمرکز بر روابط بینامتنی در تولید و خوانش آثار است. یکی از گونه های بینامتنیتْ گونه ی تولیدی آن است که در آن بر پیش متن های تولید اثر توجه می شد و منظور از آن بررسی آثاری است که در تولید آثار بعدی نقش دارند. روابط بینامتنی در آثار میترایی و مسیحی گاه هویتی از نوع درون نشانه ای و گاه مبنایی بینانشانه ای دارند. کشف روابط بینامتنی میان پیکره های مطالعاتی این نوشتار نشانگر روابط بینافرهنگی نیز هست. روش کلی این پژوهش تاریخی- تحلیلی است و منابع آن از نوع اسنادی می باشد. نتایج نوشتار حاضر حاکی از آن است که با توجه به مضامین مشترک میان آثار میترایی و مسیحیت آثار میترایی پیش متن هایی برای آثار هنری مسیحیت است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mithraism Pretexts in Artworks of Christianity

نویسندگان [English]

  • Zahra Bagherzadeh 1
  • Mehdi Mohammadzadeh 2
1 Ph.D Candidate of Islamic Art, Islamic Arts Faculty, Art University of Tabriz, Tabriz, Iran.
2 Professor, Islamic Arts Faculty, Art University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

This article intends to take an intertextual approach to investigate relationship between works of art, especially visual works of Mithraism _ as pretext _ and Christianity. For this purpose, pictorial samples including eight themes of birth, sanctity of water and baptism, image of mother and child, the Last Supper, ascension and resurrection, sanctity of red, apostles and crucifixes were selected from both religions. Then, visual samples were selected according to these themes and their relationship was described with intertextual approaches. Intertextuality is basically a literary _ artistic theory which believes there is no text without a pretext. This theory, which first was raised by Julia Kristeva, focuses on intertextual relations in production and reading process of texts. There are two types of intertextuality in general: production and reading intertextuality. Production type pay attention to pretexts of work in production process, that is examining the works that have played a role in the production of subsequent works. In addition, there are different types of intertextuality studies. for instance, transtextuality is one of them which introduced by Gerrard Genette. Genette describes transtextuality as all that sets the text in a relationship whether obvious or concealed, with other texts. Transtextuality can be include a varieties types of text relationships: Intertextuality, Paratextuality, Metatextuality, Architextuality and Hypertextuality. Intertextuality is as a relationship of copresence between two texts or among several texts. A tittle, a subtitle, intertitles, prefaces, postfaces, notices, forewords and etc are paratext. Metatextuality is the relationship most often labeled commentary. By architextuality Genette means the entire set of general or transcendent categories types of discourse, modes of enunciation, literary geners from which emerges each singular text. By Hypertextuality he means any relationship uniting a text B (hypertext) to an earlier text A (hypotext) upon which it is grafted in a manner that is not that of commentary. The hypothesis of the present article is this: The pretexts of some Christian works of art is Mithraic works. To prove this hypothesis, some works of Christian art were analyzed using intertextual approach. The results led to proof of this hypothesis. In intertextual study of works of arts from two religions, different approaches of intertextuality were used: Genette transtextuality, Jenny approaches, Riffaterre intertextuality and etc. Intertextual relations in Mithraic and Christian works sometimes have an in-sign identity and sometimes an inter-sign basis. In some case studies, the pretext and text both are from one semiotic system but in others, the semiotic systems are different. The discovery of intertextual relationships between the study bodies of this paper also indicates intercultural relationships, Mithraism and Christian societies have two different cultures. The method of this research is historical _ analytical, its data is gathered via library source and by referring to books, articles and sites.  The results of this article indicate that due to the common themes between Mithraism and Christian, there are strong relationships between them in different aspects and we can consider Mithraic works as pretexts for Christian works of art.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mithraic art
  • Christian art
  • intertextuality
  • pretext

قرآن مجید
انجیل های چهارگانه
آموزگار، ژاله(1391)، تاریخ اساطیری ایران، تهران: سمت.
انقطاع، ناصر(1387)، حافظ و کیش مهر، تهران: انتشارات شرکت کتاب.
اوسپنسکی، لئونید و لوسکی، ولادیمیر(1388)، معنای شمایل ها، ترجمه ی مجید داوودی، تهران: انتشارات سوره ی مهر.
بختورتاش، نصرت الله(1356)، نشان رازآمیز: گردونه خورشید یا گردونه ی مهر، تهران: انتشارات عطایی.
جوادی، شهره (1395)، پی یتا در مسیحیت و گاوکشی مقدس در آیین میترا: چگونگی تداوم باور و هنر آیینی در تاریخ از طریق تحلیل نقش برجسته و نقاشی، فصلنامه ی هنر و تمدن شرق، سال چهارم، شماره ی یازدهم، صص 20-15.
دورانت، ویل(1366)، تاریخ تمدن، ج 9، ترجمه ی اسماعیل دولتشاهی و علی اصغر بهرام بیگی، تهران: انتشارات علمی، فرهنگی.
راسل، جان(1380)، راهنمای ادیان زنده، ترجمه ی عبدالرحیم گواهی، قم: انتشارات بوستان کتاب.
رضی، هاشم(1371)، آئین مهر میترائیسم، تهران: انتشارات بهجت.
زارعی، علی اصغر و خانم حمدی، محمدحسین(1393)، فرضیه ای در باب پیوند شبدیزبا آیین مهر، مجله ی مطالعات ایرانی، سال سیزدهم، شماره ی بیست و پنجم، صص 162- 141.
طبری، محمد(1339)، تفسیر طبری، ترجمه ی حبیب یغمایی، جلد1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
عطاءالهی، زرتشت(بی تا)، تاثیر میترائیسم در مسیحیت، (بیجا).
کشتگر، ملیحه(1391)، بررسی تطبیقی چلیپا به عنوان نماد دینی در تمدن های ایران باستان، هند و چین، بین النهرین، نقشمایه، سال پنجم، شماره ی12، صص72-63.
گاردنر، هلن(1381)، هنر در گذر زمان، ترجمه ی محمد تقی فرامرزی، تهران: نشر نگاه.
مقدم، محمد(1381)، جستار درباره ی مهر و ناهید، تهران:انتشارات هیرمند.
منصورزاده، یوسف و بهفروزی، مینو(1397)، تحلیلی برآیین قربانی میترا و نمادهای آن براساس آثار هنری، مجله ی هنرهای تجسمی، دوره ی 23، شماره ی4، صص 60 -51.
نامور مطلق، بهمن(1386)، ترامتنیت: مطالعه ی روابط یک متن با دیگر متنها، پژوهشنامه ی علوم انسانی، شماره ی56، صص 98-83.
نامور مطلق، بهمن(1394)، درآمدی بر بینامتنیت، تهران: سخن.
نامور مطلق، بهمن(1395)، بینامتنیت: از ساختارگرایی تا پسامدرنیسم، تهران: سخن.
نویری، شهاب الدین احمد(1365)، نهایه الارب فی فنون الادب، ترجمه ی محمود مهدی دامغانی، تهران: امیرکبیر.
ورمازرن، مارتین(1383)، آئین میترا، ترجمه ی بزرگ نادرزاد، تهران: نشر چشمه.
ولیکوفسکی، ایمانوئل(1365)، جهان واژگون شد، ترجمه ی محمدحسین نجاتیان، تهران: سیمرغ.
هال، جیمز(1387)، فرهنگ نگارهای نمادها، ترجمه ی رقیه بهزادی، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
فهرست منابع لاتین
F. Windischmann, (1857), Mithra: Leipzig.
Genette, Gerard. (1997). Palimpsests: Literature in Second Degree. Translated by: Channa Newman and Calude Doubinsky. University of Nebraska Press. Lincoln.
Martin, Elaine (2011), Intertextuality: An Introduction, The Comparatist, Volume 35, May 2011, pp. 148-151.
Merriam-Webster’s Encyclopedia of World Religions,1999. p. 110.
URL 1: www. article.tebyan.net, access date:18.5.2020.
URL 2: www.pinterest.com, access date: 24.2.2020.
URL 3: www.themartman.com, access date: 6.3.2020.
URL 4:www.artbible.info, access date: 12.3.2020.