مطالعه تطبیقی بازنمود روایات تصویری اسارت والرین به دست شاپور در نقش برجسته نقش رستم و برخی از نقاشی های غربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد تاریخ هنر، دانشکده هنر و معمارى، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

2 کارشناس ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معمارى، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

10.22034/ra.2021.523883.1005

چکیده

نبرد ادسا یکی از جنگ‌های معروف و مهم بین دو امپراتوری شرق (ساسانیان) و غرب (رومیان) در زمان خود و در دوران پس‌از آن بوده است. شاپور، دومین شاهنشاه ساسانی طلایه‌دار سپاه ساسانی درنبرد با رومیان در جنگ‌های متوالی با رومیان بود. بنابر روایات، وی سه نبرد با رومیان داشته است، نبرد سوم در سال260 میلادی و در ادسا (منطقه‌ای در ترکیه) با والرین روم اتفاق افتاد. پس ‌از شکست سپاه رومیان توسط شاپور، سربازان و فرماندهان و خود والرین همگی به اسارت وی درآمده و اسیر و زندانی می‌شوند. شاپور به سبب چنین پیروزی بزرگی فرمان داد تا صحنه پیروزی خود را در چندین مکان حک کنند. نقش رستم یکی از مکان‌هایی است که در آنجا، صحنه پیروزی شاپور در نبرد ادسا و زانوزدن  و تحقیر والرین رومی به‌صورت نقش برجسته به نمایش درآمده است. این صحنه پیروزی شاپور و تحقیر پادشاه رومی، علاوه بر نقش برجسته‌ها، به‌عنوان یک حادثه مهم تاریخی در قرون بعدی نیز  تصویرسازی شده‌اند، اما در برخی از آثار نقاشی غرب این روایت به‌گونه‌ای متفاوت روایت و تصویر شده است.این پژوهش قصد پاسخ به  این سؤال را دارد که: «دلیل تفاوت در بیان روایت نحوه رفتار شاپور با والرین در این نبرد در برخی آثار نقاشی‌ غربی چیست؟» نتیجه مطالعه نشان می‌دهد که در بیشتر آثار نقاشی غربی با این موضوع، دلیل تحقیر والرین و احساس پشیمانی در چهرۀ وی، منتسب به روایات عقوبت شکنجه کنندگان و آزاردهندگان مسیحیان اولیه است. برخی مورخین غربی به‌واسطه تعصب مذهبی که داشته  و همچنین مسیحیانی که تحت ‌فشار و آزار و اذیت امپراتور والرین قرار داشته‌اند، ذلت و خواری برای وی و بدرفتاری شاپور با او را دست انتقام خدا دانسته‌اند و همین امر منجر به گزافه‌گویی‌ها و وارونه جلوه دادن این داستان شده است. این تحقیق به روش توصیفی و تحلیلی انجام شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study on the Representation of Valerian’s Captivity by Shapur in the Bas Relief of Naqsh-e Rostam and Wes tern Paintings

نویسندگان [English]

  • alireza taheri 1
  • azam zafar kamel 2
1 Professor of His tory of Art, Faculty of Art and Architecture, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
2 Graduate Master in Art Research, Faculty of Art and Architecture, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
چکیده [English]

The Battle of Edessa was one of the mos t famous a nd important wars between the two empires of the Eas t (Sassanid) and the Wes t (Romans) in its time. Shapur the Great was the second Sassanid emperor to lead the Sassanid army in battles with the Romans in successive wars with the Romans. According to some his torians, he had three battles with the Romans; the third battle took place in 260 AD in Edessa (a region in Turkey) with Roman emperor Valerian. Because of such a great victory, Shapur ordered that the scene of his victory be engraved in several places. Naqsh-e Ros tam is one of the places where the scene of Shapur’s victory in the battle of Edessa and the kneeling and humiliation of Valerian is shown in a bas relief. The scene of the victory of Shapur and the humiliation of the Roman Emperor, in addition to the reliefs, have been depicted as an important his torical event in the following centuries, but in some Wes tern paintings, this his tory has been narrated and depicted in different ways. The dis tortion of the narrative of Shapur’s victory over Valerian has continued in Wes tern writers even in later centuries. It is said that he was cons tantly ridiculed by the people and after that, whenever Shapur the Great wanted to ride a horse, he would put his foot on his neck. After Valerian died in captivity, his skin was s tuffed with s traw and shaped into a human body and placed in one of the temples. Contrary to all narrations and according to the inscription that exis ts in the Kaaba of Zoroas ter, Shapur the Great captured Valerian and his companions and servants and benefited from their knowledge. The truth of this claim can also be found in the poems of Ferdowsi’s Shahnameh. This s tudy intends to answer this ques tion: “What is the reason for the difference in the narration of Shapur’s treatment of Valerian in this battle in some works of Wes tern painting?” The result of the s tudy shows that in mos t of the Wes tern paintings with this subject, the reason for Valerian’s humiliation and the feeling of remorse on his face is attributed to the narrations of the punishment of the torturers and persecutors of the early Chris tians. Some Wes tern his torians, because of their religious bigotry, as well as the Chris tians who were persecuted by Emperor Valerian, have considered his humiliation and Shapur’s mis treatment to be God’s revenge, and this has led to exaggerations and dis tortions of this s tory. In general, in the relief of Naghsh-e Ros tam, the s tory of Shapur’s victory in the battle of Edessa with the capture of Valerian and his coming to terms with Shapur’s horse is depicted. Shapur sets his foot on the fallen Valerian while riding his horse. In mos t Wes tern paintings, Valerian is depicted in all scenes, such as the s tool of Shapur riding a horse, with a face that shows a sign of supplication and humiliation. This research has been done by descriptive and analytical methods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Naqsh-e-Ros tam
  • Sassanids
  • Battle of Edessa
  • Shapur I
  • Valerian
فهرست منابع فارسی ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
آژند، یعقوب (1385)، ایران باستان، چاپ اول، تهران، مولی.
الگود،سیر (1356)، تاریخ پزشکی ایران و سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه: باهرفرقانی، چاپ اول، سپهر، تهران.
جلیلیان، شهرام (1396)، تاریخ تحولات سیاسی ساسانیان، سازمان مطالعات و تدوین کتب علوم انسانی(سمت)، چاپ اول، تهران.
دیگناس، بئاته و وینتر، انگلبرت (1398)، روم وایران در اواخر عهد باستان دو رقیب، دو همسایه، مترجم: بهرام محقق، چاپ اول، نشر باهم، تهران.
دریایی، تورج،(1383)، شاهنشاهی ساسانی، ترجمه: مرتضی ثاقب فر، ققنوس، تهران.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1364)، تاریخ مردم ایران: کشمکش با قدرت ها، چاپ اول، سپهر، تهران.
کریستن سن،آرتور (1387)، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه: رشید یاسمی، چاپ اول، کوشش، تهران.
طاهری، علیرضا (1396)، پارچه ابریشمین ساسانی، مدالیون ها و نفوذ آنها در شرق و غرب، انتشارات دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان.
گاردنر، هلن (1399)، تاریخ هنر جهان، ترجمه: محمدتقی فرامرزی، چاپ بیست و هشتم، نگاه، تهران.
گیبون، ادوارد (1351)، انحطاط و سقوط امپراتوری روم، ترجمه: فرنگیس شادمان، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران.
موسوی حاجی، سید رسول و سرافراز، علی‌اکبر (1396)، نقش برجسته‌های ساسانی، چاپ اول، انتشارات سمت، تهران.
مقتدر، غلامحسین (1389)، جنگ‌های هفت‌صدساله ایران و روم، چاپ اول، دنیای کتاب، تهران.
مشکور، محمدجواد (1366)، تاریخ ساسانیان، چاپ اول، دنیای کتاب، تهران.
وینتر، انگلبرت، دیگناس، بئاته (1386)، روم و ایران دو قدرت جهان در کشاکش و همزیستی، ترجمه کیکاووس جهانداری، چاپ اول، نشر پژوهش فروزان روز، تهران.
نژاد اکبری مهربان، مریم (1386)، شاهنشاهی ساسانیان، کتاب پارسه، تهران.
گاژه، ژان (1385)، زانو زدن غرب در برابر ایران، ترجمه دکتر ضیاالدین دهشیری،  روزنامه اطلاعات، شماره 23594.
فهرست منابع لاتین ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
www.sciencesource.com accessed in 21/11/2020
www.livius.org/pictures/iran/naqs-e-rus tam   accessed   in 11/12/2020
fa.wikipedia.org/wikiValarianusIses t.jpg     accessed in 21/11 /2020
commons.wikimedia.org/wiki/File:The_capture_of_Valerian_by_the_Persians_Sahand_Ace.jpg?uselang=fa  accessed in 21/11/2020
www.ancient-origins.net  accessed in 19/11/2020
thewalters.org  accessed in 21/11/2020
www.worces terart.org  accessed in 09/12/2020